Otogazlı araçlar için sistem aksamları rehberi

Otogazlı aracınızın kaputunun altında neler olup bittiğini bilmek hem aracınızın bakım ihtiyaçlarını takip etmenize hem de sürüş deneyiminizi iyileştirmenize yardımcı olabilir. Üstelik oktan, enjektör, regülatör, ECU, AFR gibi şeylerin ne olduğunu ve ne işe yaradığını bilmek için otomotiv konusunda uzman olmanıza da hiç gerek yok. Bu rehberde otogazlı araçlarda sık karşılaşacağınız temel kavramları ve sistem parçalarını sade bir dille size açıklıyoruz.

Oktan

Bir yakıtın motor içerisinde istenmeyen erken tutuşma ve vuruntuya karşı direncini ifade eden bir ölçüdür. Doğrudan yakıtın ne kadar güçlü olduğu anlamına gelmez. Motorun tasarımı, sıkıştırma oranı, ateşleme sistemi ve üreticinin belirlediği çalışma koşulları yakıtın uygunluğunda önemli rol oynar. LPG’nin oktan sayısı benzine kıyasla daha yüksektir. Bu özellik LPG’nin motor içerisindeki yanma karakterinin benzinden farklı olmasından kaynaklanır. Kısacası oktan, yakıtın motordaki vuruntuya karşı dayanımıyla ilgilidir.

Enjeksiyon

Yakıtın motora kontrollü ve belirli bir miktarda gönderilmesi işlemidir. Modern benzinli motorlarda yakıt enjektörler aracılığıyla motora püskürtülür. LPG’li sistemlerde, LPG enjektörleri motorun ihtiyacına göre gazı uygun zamanda ve miktarda motora gönderir. Enjektörleri basitçe yakıtı motora kontrollü olarak gönderen kapılar olarak nitelendirebiliriz.

Regülatör

LPG tankından gelen yakıtın basıncını düşüren ve LPG sisteminin ihtiyaç duyduğu uygun koşullara getiren temel bileşenlerden biridir. Tank içerisinde LPG, belirli bir basınç altında ve sıvı halde bulunur. Motor ise bu yakıtı doğrudan tanktaki koşullarda kullanmaz. Regülatör, sistem açısından bir basınç düzenleyici ve buharlaştırıcı gibi görev yapar. Motorun soğutma suyu da regülatörün çalışma sıcaklığının korunmasına yardımcı olur. Bu nedenle LPG sisteminin motor sıcaklığıyla ilişkili önemli parçalarından biridir.

Elektronik kontrol ünitesi (ECU)

Aracın veya LPG sisteminin çalışma parametrelerini elektronik olarak yöneten kontrol birimidir. LPG dönüşüm sistemlerinde bulunan LPG ECU’su motorun çalışma koşullarına ilişkin çeşitli bilgileri değerlendirerek LPG enjektörlerinin ne zaman ve ne kadar süreyle çalışacağını belirlemeye yardımcı olur. ECU’nun değerlendirebildiği bilgiler arasında motor devri, benzin enjeksiyon süreleri, gaz basıncı, sıcaklık ve motorun hava-yakıt karışımıyla ilgili sensör verileri bulunabilir.

Hava-Yakıt Oranı (AFR)

Motorun çalışabilmesi için hava ve yakıtın belirli oranlarda bir araya gelmesi gerekir. Teorik olarak ideal yanma koşullarını ifade etmek için kullanılan oran, yakıtın türüne göre değişir. Ancak gerçek motor çalışma koşullarında karışım oranı her zaman bu değerde tutulmaz. Motorun ilk çalıştırılması, hızlanma, yüksek yük, rölanti veya farklı sıcaklık koşulları gibi durumlarda sistem farklı karışım stratejileri kullanabilir. Kimyasal yapısı benzinden farklı olduğu için LPG için hava-yakıt oranı da farklıdır. Bu oranın bozulduğu durumlarda motorun çekişten düşmesi, gaz yememesi, uzun vadede subap ya da piston erimesi veya yakıt tüketiminin gereğinden fazla artması, egzoz emisyonunun bozulması yaşanabilir.

Lambda sensörü

Egzoz gazındaki oksijen miktarını ölçerek motorun hava-yakıt karışımı hakkında motor kontrol sistemine bilgi sağlar. Bu sensör sayesinde motor yönetim sistemi yanma sonucunda oluşan egzoz gazlarını değerlendirerek yakıt miktarının ayarlanmasına yardımcı olabilir.

Buji

Motorda hava-yakıt karışımının ateşlenmesini sağlayan parçadır. Motorun silindirindeki sıkıştırılmış karışımın yanmasını başlatmak için buji uçları arasında yüksek voltajlı bir kıvılcım oluşturulur. LPG’li araçlarda da ateşleme sistemi önemli bir role sahiptir. Çünkü LPG-hava karışımının doğru zamanda ve yeterli ateşleme enerjisiyle ateşlenmesi motorun düzgün çalışması açısından önemlidir. Bu nedenle buji, buji kabloları veya ateşleme bobinleri gibi ateşleme sistemi parçalarının durumu motorun çalışma karakterini etkileyebilir.

Multivalf

LPG tankında bulunan ve birden fazla güvenlik ve kontrol işlevini bir arada gerçekleştiren önemli bir bileşendir. Sistemin tasarımına bağlı olarak LPG’nin tanktan alınması, dolum işleminin yönetilmesi, yakıt seviyesinin ölçülmesi ve çeşitli güvenlik fonksiyonları multivalf ile ilişkilidir. Bu yüzden yakıt tankının güvenliği açısından elzem bir parçadır.

LPG filtresi

LPG sistemlerinde yakıtın içerisindeki istenmeyen partiküllerin ve kirleticilerin sistemin hassas parçalarına ulaşmasını sınırlamak amacıyla filtreler kullanılır. Filtrelerin türü ve konumu LPG sisteminin tasarımına göre değişebilir. Özellikle LPG enjektörleri hassas bileşenler olduğu için yakıtın temizliği sistemin sağlıklı çalışmasında önem taşır. Filtrelerin düzenli olarak her 10.000 kilometrede bir veya yılda bir kez değiştirilmesi de önerilir.